English
Τετάρτη, 22 Νοεμβρίου 2017

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στο έργο του,  μέσα από τη ζωή και τα δρώμενα της μικρής κοινωνίας της Σκιάθου εκείνης της εποχής, αποτυπώνει μια διαχρονική και με βαθιά εσωτερικότητα σκιαγράφηση των ανθρώπινων σχέσεων και του κόσμου.

Ο Οδυσσέας Ελύτης  στη μελέτη του «Η μαγεία του Παπαδιαμάντη», αναγνωρίζοντας αυτό το μεγαλείο του έργου του  σχολιάζει :
« Κι εδώ συλλογιέται κανείς, πώς αυτά τα εξήντα περίπου τετραγωνικά χιλιόμετρα με τις τρείς χιλιάδες ψυχές έφθασαν ν’ αποκτήσουν τη σημασία ολόκληρης ηπείρου.»
Αποκάλυψη της ψυχής και ερμηνευτική της όλης προσωπικότητάς του Αλ. Παπαδιαμάντη είναι η φωτογραφία το 1906 του Παύλου Νιρβάνα, όπου όπως ο ίδιος εξιστορεί, ήταν «θυσία που είχε κάνει στη φιλία μου», γιατί «δεν εννοούσε, με κανένα τρόπο, να επιτρέψει στον εαυτό του μια τέτοια ειδωλολατρική ματαιότητα.»
Η σεμνότητα του Σκιαθίτη δημιουργού εκφράζεται παντού, στο έργο του, στον τρόπο ζωής του, στο λιτό και ασκητικό σπίτι του, που τόσο γλαφυρά περιγράφει ο Γιώργος Σεφέρης, μετά την επίσκεψή του το 1930.

Το ίδιο σεμνά αποδίδει και κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία στο παρακάτω σημείωμα:
"Εγεννήθην εν Σκιάθω τη 4 Μαρτίου 1851. Εβγήκα από το Ελληνικόν Σχ(ολείον) εις τα 1863, αλλά μόνον το 1867 εστάλην εις το Γυμνάσιον Χαλκίδος, όπου ήκουσα την Α' και Β' τάξιν. Την Γ' εμαθήτευσα εις Πειραιά, είτα διέκοψα τας σπουδάς μου, κ' έμεινα εις την πατρίδα. Κατά Ιούλιον του 1872 επήγα εις το 'Αγιον 'Ορος χάριν προσκυνήσεως, όπου έμεινα ολίγους μήνας.
Τω 1873 ήλθα εις Αθήνας κ' εφοίτησα εις την Δ' του Βαρβακείου. Τω 1874 ενεγράφην εις την Φιλοσοφικήν Σχολήν, όπου ήκουσα κατ' εκλογήν ολίγα μαθήματα φιλολογικά, κατ' ιδίαν δε ησχολούμην εις τας ξένας γλώσσας.
Μικρός εζωγράφιζα Αγίους, είτα έγραφα στίχους, κ' εδοκίμαζα να συντάξω κωμωδίας. Τω 1868 επεχείρησα να γράψω μυθιστόρημα. Τω 1879 εδημοσιεύθη η «Μετανάστις», έργον μου, εις τον "Νεολόγον" Κων/πόλεως. Τω 1881 εν θρησκευτικόν ποιημάτιον εις το περιοδικόν «Σωτήρα». Τω 1882 εδημοσιεύθη «Οι 'Εμποροι των Εθνών» εις το "Μη χάνεσαι". Αργότερα έγραψα περί τα εκατόν διηγήματα, δημοσιευθέντα εις διάφορα περιοδικά κ' εφημερίδας."


Πολλοί μελέτησαν, σχολίασαν και έγραψαν για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και το έργο του.
Ο Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος το 2001 επισημαίνει για τον τόμο «Φώτα Ολόφωτα», πως μετά «την ανατύπωση δύο παλαιών αφιερωμάτων περιοδικών στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη ("Νέα Ζωή" Αλεξάνδρειας, 1908 και "Χαραυγή" Μυτιλήνης 1911), το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο ολοκληρώνει τη συνεισφορά του στην επέτειο των εβδομήντα χρόνων από το θάνατο του συγγραφέα της "Φόνισσας". Αν τα δύο πιο πάνω αφιερώματα καλύπτουν ανάγκες του αναγνωστικού κοινού και των μελετητών σε παλαιά και δυσεύρετα κείμενα, ο τόμος τούτος αποτελεί μια σύγχρονη θεώρηση του Παπαδιαμάντη.»
Ενώ ο Στέλιος Ράμφος  στο έργο του «Η Παλινωδία του Παπαδιαμάντη» σχολιάζει ότι «δεν αφηγείται τα προσωπικά του βιώματα, αλλά ζητεί να υπηρετήσει τις αξίες της ζωής».

Τη μορφή του μεγάλου αυτού άνδρα δοκίμασαν να αποδώσουν πολλοί καλλιτέχνες, ξεχωρίσαμε τα έργα των  Ν. Εγγονόπουλου, Φ. Κόντογλου και Α. Τάσου.


Θ. Τζούμας


Βιογραφία


Ο Αλέξανδρος Εμμανουήλ γεννήθηκε στη Σκιάθο στις 4 Μαρτίου του 1851. Ήταν γιος του ιερέα Αδαμαντίου Εμμανουήλ και της Γκιουλώς (Αγγελικής) Μωραϊτίδη, καταγόμενης από αρχοντική οικογένεια του Μυστρά. Στη Σκιάθο τέλειωσε το δημοτικό σχολείο και γράφτηκε στο Σχολαρχείο (1860), όμως αναγκάστηκε να παρακολουθήσει την τρίτη τάξη του Σχολαρχείου στη Σκόπελο (1865), καθώς στη Σκιάθο είχε καταργηθεί η τρίτη τάξη. Στη συνέχεια αναγκάστηκε να διακόψει πολλές φορές τις γυμνασιακές του σπουδές εξαιτίας κυρίως της κακής οικονομικής κατάστασης της οικογένειάς του (αποφοίτησε τελικά το 1874 από το Βαρβάκειο Γυμνάσιο των Αθηνών σε ηλικία εικοσιτριών ετών, ενώ είχε φοιτήσει στα γυμνάσια της Χαλκίδας και του Πειραιά).

Το 1872, σε ηλικία 21 ετών ταξίδεψε με τον παιδικό του φίλο Ν. Διανέλο (έπειτα μοναχό Νήφωνα) στο Άγιο Όρος, όπου έμεινε τέσσερις μήνες ως προσκυνητής. Από το 1873 και για μια δεκαετία έζησε στην Αθήνα (με κάποιες επισκέψεις στη Σκιάθο) σε συνθήκες οικονομικής ανέχειας. Εκείνη την περίοδο συγκατοικούσε με συγγενείς και συντοπίτες του και εργαζόταν ως οικοδιδάσκαλος για να κερδίσει τα προς το ζην. Το 1874 γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου παρακολούθησε ελάχιστα μαθήματα, εξακολούθησε όμως να προφασίζεται ότι θα συνεχίσει τις σπουδές του, για να αποφύγει την επιστροφή του στη Σκιάθο και τη στράτευσή του. Το 1877 δημοσίευσε ανώνυμα άρθρα στην Εφημερίδα του Δ. Κορομηλά με τίτλους Η εβδομάς των Αγίων Παθών και Το Άγιον Πάσχα. Δύο χρόνια αργότερα δημοσίευσε με την υπογραφή Α. Πδ. το πρώτο του ιστορικό μυθιστόρημα Η μετανάστις στην εφημερίδα Νεολόγος Κωνσταντινουπόλεως. Το 1881 δημοσίευσε το ποίημα Δέησις (Εράνισμα εκ των ψαλμών) στο περιοδικό Σωτήρ, όπου παρουσιάστηκε στο χώρο των γραμμάτων με το όνομα Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (το επώνυμο είναι συνδυασμός του ονόματος και της ιερατικής ιδιότητας του πατέρα του). Το 1882 προσλαμβάνεται ως μεταφραστής στην Εφημερίδα του Δημητρίου Κορομηλά με μισθό 100 φράγκα και παράλληλα δημοσίευσε σε συνέχειες το μυθιστόρημα Οι Έμποροι των Εθνών στο σατιρικό περιοδικό Μη χάνεσαι.

Η γνωριμία του με τον Βλάση Γαβριηλίδη του εξασφάλισε μια θέση στην εφημερίδα Ακρόπολις. Τα οικονομικά του προβλήματα άρχισαν να υποχωρούν και έτσι ανακοίνωσε και στην οικογένειά του τη συγγραφική του δραστηριότητα. Το 1884 δημοσίευσε το τρίτο του μυθιστόρημα - Η Γυφτοπούλα - στην εφημερίδα Ακρόπολις και το επόμενο έτος δημοσίευσε το έργο του Χρήστος Μηλιώνης στο περιοδικό Εστία. Ακολούθησαν δυο χρόνια σιωπής του ως το Δεκέμβριο του 1887, οπότε δημοσίευσε το διήγημα Το Χριστόψωμο στην Εφημερίδα. Η συνεργασία του με την Εφημερίδα κράτησε μέχρι το 1891 και εκεί δημοσίευσε πολλά διηγήματά του. Παράλληλα ασχολήθηκε και με λογοτεχνικές μεταφράσεις ξένων έργων με κορυφαία το Έγκλημα και τιμωρία του Ντοστογιέφσκι. Το 1891 επιχείρησε ανεπιτυχώς να εκδώσει κάποια επιλεγμένα διηγήματά του με τίτλο Θαλασσινά Ειδύλλια. Το 1899 ο Παλαμάς έγραψε ένα άρθρο στο Άστυ, με το οποίο επαινούσε την αφηγηματική ικανότητα του Παπαδιαμάντη και υποστήριζε μια συνολική έκδοση του έργου του. Εξακολούθησε να δημοσιεύει διηγήματα και να εργάζεται ως μεταφραστής σε εφημερίδες και περιοδικά, προσπαθώντας ταυτόχρονα να ενισχύσει οικονομικά την οικογένειά του στη Σκιάθο.

Από το 1902 ως το 1904 επέστρεψε στη γενέτειρά του, όπου ασχολήθηκε με τη μετάφραση των έργων History of the Greek Revolution του Thomas Gordon και History of the Greek Revolution του George Finlay κατά παραγγελία του Γιάννη Βλαχογιάννη. Από τη Σκιάθο συνέχισε να στέλνει έργα του στις εφημερίδες και τα περιοδικά της Αθήνας. Το 1903 δημοσίευσε τη Φόνισσα και το επόμενο έτος επέστρεψε στην Αθήνα. Εξακολούθησε να συγγράφει παρά την κακή κατάσταση της υγείας του, και δεν κατόρθωσε ποτέ να δει το έργο του να εκδίδεται. Το 1906 ο Γιάννης Βλαχογιάννης τον πηγαίνει στο φιλολογικό καφενείο της Δεξαμενής. Μέχρι τότε ο Παπαδιαμάντης απέφευγε τους λόγιους κύκλους και τη δημοσιότητα, λόγω της οικονομικής του ανέχειας, του φόρτου εργασίας του αλλά και του μοναχικού χαρακτήρα του. Προτιμούσε να συχνάζει σε λαϊκές συνοικίες (κυρίως στην ταβέρνα του Καχριμάνη στου Ψυρρή) και να ψέλνει στην εκκλησία του Προφήτη Ελισσαίου στο Μοναστηράκι με τον ξάδερφό του Αλέξανδρο Μωραϊτίδη. Στη Δεξαμενή φωτογραφήθηκε (για πρώτη φορά στη ζωή του) από τον Παύλο Νιρβάνα και φωτογραφία του δημοσιεύτηκε ολοσέλιδη με ένα εκτενές άρθρο του Νιρβάνα στα Παναθήναια. Όμως η κατάσταση της υγείας του παρουσίαζε διαρκή επιδείνωση. Το Μάρτιο του 1908 αρνήθηκε να παραστεί στον Παρνασσό όταν γιορτάστηκε η εικοσιπενταετηρίδα του στο χώρο της λογοτεχνίας. Στα τέλη του ίδιου μήνα επέστρεψε στη Σκιάθο, όπου παρέμεινε ως το θάνατό του, εξακολουθώντας να στέλνει διηγήματα σε εφημερίδες και περιοδικά της Αθήνας. Πέθανε από πνευμονία στις 2 Ιανουαρίου 1911. Μια μέρα πριν έμαθε πως είχε τιμηθεί με το παράσημο του Αργυρού Σταυρού του Σωτήρος.

Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών



Βιβλιογραφία

• Άγρας Τέλλος, «Πώς βλέπομε σήμερα τον Παπαδιαμάντη», Αρχείον Ευβοϊκών ΜελετώνΒ΄, 1936, σ.60-121 (τώρα και στον τόμο Τέλλος Άγρας Κριτικά Τόμος τρίτος· Μορφές και κείμενα της πεζογραφίας· Φιλολογική επιμέλεια Κώστας Στεργιόπουλος, σ.11-74. Αθήνα, Ερμής, 1984).

• Αργυρίου Αλέξανδρος, «Ένα ανεπανάληπτο παράδειγμα», Αναψηλαφήσεις σε δύσκολους καιρούς. Αθήνα, Κέδρος, 1986.

• Ασλανίδης Ε.Γ., Το μητρικό στοιχείο στη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη · Ψυχαναλυτικό δοκίμιο. Αθήνα: Ράππα, 1988.

• Βαλέτας Γ., «Παπαδιαμάντης · Η ζωή - Το έργο - Η εποχή του», Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Τα Άπαντα. Αθήνα, Βίβλος, 1955.

• Βουτιερίδης Ηλίας, Αλ.Παπαδιαμάντης- Αλ.Μωραϊτίδης · Η ζωή τους και το έργο τους. Αθήνα, Ζηκάκης, 1931.

• Βουτιερίδης Η.Π., «Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος», Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια19. Αθήνα, Πυρσός, 1932.

• Γιάκος Δημήτρης, «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ο ζωγράφος των ταπεινών», Μορφές της ελληνικής λογοτεχνίας, σ.29-53. Αθήνα, Φιλιππότης, 1982.

• Δημητρακόπουλος Φώτης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης [Το λάβαρον] · Ανέκδοτες παπαδιαμαντικές σελίδες από το Αρχείο Αποστόλου Γ.Παπαδιαμάντη. Αθήνα, Καστανιώτης, 1989.

• Δημητρακόπουλος Φώτης, Παπαδιαμάντης και Σκιάθος · Φωτογραφίες από το Αρχείο Merlier. Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, 1991.

• Δημητρακόπουλος Φώτης - Χριστοδούλου Γ.Α., «Φύλλα εσκορπισμένα»· Τα παπαδιαμαντικά αυτόγραφα · Γνωστά και άγνωστα κείμενα. Αθήνα, Καστανιώτης, 1994.

• Ελύτης Οδυσσέας, Η μαγεία του Παπαδιαμάντη. Αθήνα, Ερμείας, 1976. (το ίδιο στο Εν λευκώ, σ.57-106. Αθήνα,Ίκαρος, 1992).

• Η αδιάπτωτη μαγεία· Παπαδιαμάντης 1991 – Ένα αφιέρωμα. Αθήνα, Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν, 1992.

• Καλογερόπουλος Άγγελος, Ο θρους του δέρατος · Η μουσική στον Παπαδιαμάντη. Αθήνα, Αρμός, 1993.

• Καραντώνης Ανδρέας, «Ο Παπαδιαμάντης και η ορθοδοξία», Από τον Σολωμό ως τον Μυριβήλη (λογοτεχνικά μελετήματα), σ.151-164. Αθήνα, Εστία, χ.χ.

• Καραντώνης Ανδρέας, «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης», Φυσιογνωμίες· Τόμος πρώτος, σ.115-119. Αθήνα, Παπαδήμας, 1977.

• Καραντώνης Ανδρέας, «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης», Φυσιογνωμίες· Τόμος δεύτερος, σ.429-442. Αθήνα, Παπαδήμας, 1977.

• Κατσίμπαλης Κ.Γ., Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης · Πρώτες κρίσεις και πληροφορίες. Βιβλιογραφία. Αθήνα, Εστία, 1934.

• Κατσίμπαλης Κ.Γ., Συμπλήρωμα βιβλιογραφίας Α.Παπαδιαμάντη. Αθήνα, Εστία, 1938.

• Κοκόλης Ξ.Α., «Αυτο και ετερο-βιογραφισμός στη Φόνισσα» και «Όνειρα και άλλα στη Φόνισσα», Για τη Φόνισσα του Παπαδιαμάντη · Δύο μελετήματα. Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 1993.

• Κολυβάς Ιωακείμ-Κίμων. Λογική της αφήγησης και ηθική του λόγου · Μελετήματα για τον Παπαδιαμάντη. Αθήνα, Νεφέλη, 1991.

• Κοτζιάς Αλέξανδρος, Τα αθηναϊκά διηγήματα και δυο δοκίμια για το χρόνο. Αθήνα, Νεφέλη, 1992.

• Κούσουλας Λουκάς, «Ανθρώπους και κτήνη…». Αθήνα, Νεφέλη, 1993.

• Μηλιώνης Χριστόφορος, Σημαδιακός και αταίριαστος. Αθήνα, Νεφέλη, 1994.

• Μουλλάς Παναγιώτης, Α.Παπαδιαμάντης αυτοβιογραφούμενος. Αθήνα, Ερμής, 1974.

• Μπαστιάς Κωστής, Ο Παπαδιαμάντης· Δοκίμιο. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1962.

• Νιρβάνας Παύλος, «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης», ΠαναθήναιαΙΕ΄, ετ.Στ΄, 15/10/1906, σ.7-13.

• Ξενόπουλος Γρηγόριος, «Το έργον του Παπαδιαμάντη», Παναθήναια, ετ.ΙΑ΄, 31/1/1911, σ.211-217.

• Ξύδης Θεόδωρος (επιμ.), Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης – Ανδρέας Καρκαβίτσας και άλλοι. Αθήνα, Αετός, 1955 (στη σειρά Βασική Βιβλιοθήκη, αρ.28).

• Οικονόμου Ζήσης, Ο Παπαδιαμάντης και το νησί του · Μικρογραφία της ανθρωπότητας. Αθήνα, Κέδρος, 1979.

• Παλαμάς Κωστής, «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης», Η Τέχνη6, Απρίλιος 1899, σ.138-142 και «Ο Παπαδιαμάντης», Νουμάς, ετ.Θ΄, 9/1/1911, σ.21-22 ( και τα δυο στα Άπαντα10, σ.310-323. Αθήνα, Μπίρης, 1966.

• Παπαδημητρακόπουλος Η.Χ., Επί πτίλων αύρας νυκτερινής · Πέντε κείμενα για τον Παπαδιαμάντη. Αθήνα, Νεφέλη, 1992.

• Πολίτη Τζίνα, «Δαρβινικό κείμενο και η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη (Πρόταση ανάγνωσης)», Πόρφυρας67-68 (Κέρκυρα), 11/1993 - 3/1994, σ.7-15.

• Πολίτου-Μαρμαρινού Ελένη, «Παπαδιαμάντης, Μωπασάν και Τσέχωφ · Από τη Σκιάθο στην Ευρώπη» , Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου για τον Παπαδιαμάντη, Σκιάθος, 20-24/8/1991, σ.423-456. Αθήνα, Δόμος, 1996.

• Πολίτου-Μαρμαρινού Ελένη, «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης», Η παλαιότερη πεζογραφία μας · Από τις αρχές της ως τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμοΣτ΄ (1880-1900), σ.114-209. Αθήνα, Σοκόλης, 1997.

• Στεργιόπουλος Κώστας, «Ο Παπαδιαμάντης σήμερα» Διαβάζω9, 11-12/1997, 36-47 (το ίδιο με συμπληρώσεις στο ΠεριδιαβάζονταςΒ΄· Στο χώρο της παλιάς πεζογραφίας μας, σ.52-69. Αθήνα, Κέδρος, 1986.

• Τριανταφυλλόπουλος Ν.Δ., Δαιμόνιο μεσημβρινό · Έντεκα κείμενα για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.Αθήνα, Γρηγόρης, 1978.

• Τριανταφυλλόπουλος Ν.Δ. (επιμ.), Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης · είκοσι κείμενα για τη ζωή και το έργο του. Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1979.

• Τριανταφυλλόπουλος Ν.Δ. (επιμ.), Φώτα ολόφωτα · Ένα αφιέρωμα στον Παπαδιαμάντη και τον κόσμο του. Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1981.

• Τριανταφυλλόπουλος Ν.Δ., Μινύρισμα πτηνού χειμαζομένου · Φιλολογικά στον Παπαδιαμάντη. Αθήνα, Καστανιώτης, 1986.

• Τριανταφυλλόπουλος Ν.Δ. (επιμ.), Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη · Αλληλογραφία. Αθήνα, Δόμος, 1992.

• Τριανταφυλλόπουλος Ν.Δ., «Παπαδιαμάντης νοθευόμενος», Νέα Εστία143, ετ.72, 9/1998, αρ.1704, σ.908-920.

• Φαρίνου–Μαλαματάρη Γ., «Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό8. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988.

• Φαρίνου-Μαλαματάρη Γεωργία, Αφηγηματικές τεχνικές στον Παπαδιαμάντη · 1887-1910. Αθήνα, Κέδρος, 1987.

• Φουσαράς Γ.Ι., Βιβλιογραφικά στον Παπαδιαμάντη. Αθήνα, 1940 (ανατύπωση με επιμέλεια Φαράντου Χ.Δ. και εισαγωγή Τριανταφυλλόπουλου Ν.Δ). Αθήνα, Ε.Λ.Ι.Α., 1991).

Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών

Εργογραφία



Ι. Μυθιστορήματα - Νουβέλες


• Η γυφτοπούλα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Η Φόνισσα και πέντε άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Τα ρόδινα ακρογιάλια και Χρήστος Μηλιώνης. Αθήνα, Φέξης, 1913.

• Οι έμποροι των Εθνών. Αθήνα, Τύπος, 1922.

• Χρήστος Μηλιώνης και άλλα (δύο) διηγήματα. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1930.

ΙΙ. Διηγήματα

• Οι μάγισσες και εικοσιένα άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Η νοσταλγός και δέκα άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Πασχαλινά διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Πασχαλινά διηγήματα. Αθήνα, Δίκαιος, 1912.

• Χριστουγεννιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Χριστουγεννιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Ηλ.Δίκαιος, 1912.

• Πρωτοχρονιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Πρωτοχρονιάτικα διηγήματα. Αθήνα, Δίκαιος, 1912.

• Τα Χριστούγεννα του τεμπέλη και εννέα άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1912.

• Τα ρόδινα ακρογιάλια και Χρήστος Μηλιώνης. Αθήνα, Φέξης, 1913.

• Η Χολεριασμένη και δεκαπέντε άλλα διηγήματα. Αθήνα, Φέξης, 1914.

• Ο πεντάρφανος και άλλα εφτά διηγήματα. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1925.

• Νεκρός ταξιδιώτης και άλλα (τρία) διηγήματα. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1930.


ΙΙΙ.Μεταφράσεις

• Αλφόνσου Δωδέ, Ταρταρίνος ο εκ Ταρασκόνης• Μετάφρασις Αλ.Παπαδιαμάντη. Αθήνα, τυπ. Ακροπόλεως, 1894.

• Μπλαίκη Ουίλλιαμ, Γερά σώματα• Διά τα αγόρια και κορίτσια μας. Αθήνα, τυπ.Ακροπόλεως, 1894.

• Ιουλίου Χώθορν, Ο Αμερικανός Μοντεχρίστος• Μετάφρασις Αλ.Παπαδιαμάντη. Αθήνα, τυπ.Ακροπόλεως, 1894.

• Θ.Δοστογιέφσκι, Το Έγκλημα και η Τιμωρία•Μετάφρασις Αλεξ.Παπαδιαμάντη – Πρόλογος Εμμ. Ροΐδη. Αθήνα, Ιδεόγραμμα, 1992.

• Μάρκου Τουαίν, Ενός εκατομμυρίου λιρών χαρτονόμισμα και άλλα αφηγήματα των Ερ.Στάνλεϋ - Ουίλ Στεδ - Π.Ριζάλ - Κ.Ντάτον - Καρ. Όλλανδ. Αθήνα, Λήθη, 1993.

• Μπρετ Χαρτ. Αργοναυτικαί διηγήσεις• Φιλολογική Επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλου – Λ.Τριανταφυλλοπούλου . Αθήνα, Λήθη, 1993.

• Αλφρέδου Κλαρκ, Η εύρεσις της γυναικός του Λωτ• Μετ.Αλεξ. Παπαδιαμάντη• Επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος – Λαμπρινή Ν.Τριανταφυλλοπούλου. Αθήνα, αρμός, 1996.

• Τζέρομ Κ.Τζέρομ, Η Νέα Ουτοπία και άλλα ευθυμογραφήματα• Μετάφρασις Αλεξ. Παπαδιαμάντη• Επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος – Λαμπρινή Ν.Τριανταφυλλοπούλου. Αθήνα, Αρμός, 1996.

V.Συγκεντρωτικές εκδόσεις

• Τα Άπαντα του Αλεξάνδρου ΠαπαδιαμάντηΑ΄-Ε΄ (επιμ.Γ.Βαλέτα). Αθήνα, Βίβλος, 1954.

• Αλεξάνδρος Παπαδιαμάντης. Άπαντα1-5. Αθήνα, Δόμος, 1981-1988.

• Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Αλληλογραφία • φιλ. επιμέλεια Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος. Αθήνα, Δόμος, 1992.

• [Το λάβαρον]• ανέκδοτες παπαδιαμαντικές σελίδες από το αρχείο Αποστόλου Γ. Παπαδιαμάντη. Έκδοση κειμένων, σχόλια και περιγραφή του Αρχείου Φώτης Δημητρακόπουλος. Αθήνα, Καστανιώτης,

Έργα του συγγραφέα διαθέσιμα σε μορφή e-book : «Η Νοσταλγός», «Η Φαρμακολύτρια» και «Η Φόνισσα»

Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών

Ο.Ελύτης


Ο Ελύτης πιστεύει ότι " Η μεγάλη τέχνη βρίσκεται οπουδήποτε ο άνθρωπος κατορθώνει ν'αναγνωρίζει τον εαυτό του και να τον εκφράζει με πληρότητα μες στο ελάχιστο"
Με αυτή τη βάση αναλύει τον Παπαδιαμάντη.

Θεωρεί πως το καταφέρνει αυτό χρησιμοποιώντας δύο βασικές δεξαμενές υλικού, τον πλούτο της χλώρης, το φυσικό τοπίο, κι απ'την άλλη τους ανθρώπους του τόπου, "που σμίλεψαν οι αιώνες και οι άνεμοι, με το καθαρό περίγραμμά τους, την ορατή ψυχική τους ενδοχώρα και το καθημερινό τυπικό της ζωής τους, μιας ζωής απείραγης ακόμα από τον πολιτισμό, σ' ένα βάθος από ακτές και λόφους, όπου κάθε πέτρα, κάθε κλαδί ξεχωρίζει, χωρίς να συγχέεται μες στην ατμόσφαιρα με τα γύρω του

Και ο λαός αυτός ν'αναπαράγει, να "παίζει" σε μικρογραφία τα παντοτινά πάθη του ανθρώπου, τις ζήλιες, τους έρωτες, τις φιλοδοξίες, τα μίση, τους φόβους, τ' ατυχήματα, με μια κίνηση σχεδόν ιερατική, μ'ένα ρυθμό χορού τραγωδίας μόλις αισθητόν αλλ' αρκετόν για να υποβάλει τη βαθύτερη, την αληθινή φύση του κόσμου."


Είναι φυσικό, μ'αυτό τον τρόπο της αναγωγής, το έργο του Παπαδιαμάντη ν'αποκτά διαχρονικότητα και επικαιρότητα. Είναι οι ιδέες, οι αντιλήψεις, των οποίων φορείς είναι οι ήρωες, κι όχι αυτοί οι ίδιοι το ζητούμενο. Σημειώνει ο Ελύτης:

" Στον μισό και πλέον αιώνα που μας χωρίζει από το θάνατο του Παπαδιαμάντη [ ο Ελύτης γράφει το 1976] τ'αντιστύλια του οικοδομήματός του έπεσαν ένα προς ένα. Η αγρατική φάση πέρασε στη βιομηχανική, το χωριό στην πολιτεία, ο χριστιανός στον άπιστο. Μια μέρα το παρελθόν θα μας αιφνιδιάσει με τη δύναμη της επικαιρότητάς του. Δε θα 'χει αλλάξει εκείνο αλλά το μυαλό μας. Ένα ψήλωμα νοητό, που θα χρειαστεί να το ξανανεβούμε για να εκτιμήσουμε σωστά τις διαστάσεις των πραγμάτων γύρω μας. Από ένα τέτοιο ψήλωμα είναι που πρέπει να θεωρήσουμε και τη χώρα του Παπαδιαμάντη."

Συνεχίζοντας να διαβάζουμε τον κατά Ελύτη Παπαδιαμάντη, και αφού το κείμενό μας ένα όνειρο έχει ως θέμα του ( ένα όνειρο, όμως, που "μετέχει"στη ζωή του πρωταγωνιστή ορίζοντας τις παραμέτρους της), στην επόμενη ανάρτηση θα αναφερθούμε στον τρόπο που συνυφαίνονται στοιχεία από τον πραγματικό κόσμο κι από ένα κόσμο "έξω" απ' αυτόν.

Καταφύγιο στη Αθήνα, αλλά και στη Σκιάθο, δεν άφησε γωνιά στο νησί που να μην της προσδώσει τη “μαγεία” του. “...[Δ]εν ξέρεις αν είναι η Σκιάθος που γεννησε τον Παπαδιαμάντη ή ο Παπαδιαμάντης τη Σκιάθο”, γράφει ο Οδ. Ελύτης. Είναι μάλλον φυσικό γιατί η Σκιάθος και όχι η Αθήνα είναι ο αρχικός βιωματικός χώρος του συγγραφέα. Ο Ελύτης, επιχειρώντας να διερευνήσει αυτή τη σχέση του συγγραφέα με τη Σκιάθο γράφει: “Στην Ελλάδα, ένα ευαίσθητο παιδί ... έχει την αίσθηση της ακοής τρισδιάστατη”, με την μία διάσταση στη φύση, την άλλη στη γλώσσα και την Τρίτη στα νοήματα. “Μια τέτοια ταυτόχρονη εγγραφή προλαβαίνει, πριν από τη συνείδηση, ν’ αποτυπώσει περιοχές ολόκληρες που αργότερα ... βλέπει κανείς να διαγράφονται καθαρά μπροστά του” σαν φωτογραφίες.

Η μελέτη του Ο. Ελύτη για τον Παπαδιαμάντη έχει τίτλο: ‘Η Μαγεία του Παπαδιαμάντη’ Εκδ. Ερμείας 1976.

Η ‘περιήγηση’ στο έργο του Παπαδιαμάντη ήταν ίσως η αφορμή να επισκεφθεί το νησί του το 1979. Συνεπαρμένος από τη ομορφιά του την αποτύπωσε σε ένα collage που ονόμασε Οπτασία. Οι επαναλαμβανόμενες εικόνες σε συνδυασμό με την Αφροδίτη σε αποσπασματικά μέρη δημιουργούν την ψευδαίσθηση της διαφάνειας, δημιουργώντας έτσι μυστηριακή αύρα προκαταβάλλοντας τον δέκτη.

Π.Νιρβάνας


Ο Παύλος Νιρβάνας γράφει και εξιστορεί στο περιοδικό "Νέα εστία" το 1933 πως τράβηξε μια μοναδική φωτογραφία τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, ως εξής :

Η Περίφημη Φωτογραφία του Π. Νιρβάνα (1906)[...Είχα διηγηθεί άλλοτε την ανησυχία του αυτή, όταν πήγα, κλέφτικα, με χίλιες προφάσεις, να τον φωτογραφίσω απάνω στο καφενεδάκι της Δεξαμενής. Δεν υπήρχε ως τότε φωτογραφία του Παπαδιαμάντη. Και συλλογιζόμουν ότι απ' τη μια μέρα στην άλλη μπορούσε να πεθάνει ο μεγάλος Σκιαθίτης, και μαζί του να σβύσει για πάντα η οσία μορφή του. Και πότε αυτό; Σε μια εποχή που δεν υπάρχει ασημότητα που να μην έχει λάβει τις τιμές του φωτογραφικού φακού. Και πώς θα μπορούσε να δικαιολογηθεί μια τέτοια παράλειψη της γενεάς μας σ' εκείνους που θα 'ρθουν κατόπι μας να συνεχίσουν το θαυμασμό μας για τον απαράμιλλο λυρικό ψυχογράφο των καλών και των ταπεινών και τον αγνότατο ποιητή των νησιώτικων γιαλών; Αλλά ό αγνός αυτός χριστιανός, με τη ψυχή του αναχωρητή, δεν εννοούσε, με κανένα τρόπο, να επιτρέψει στον εαυτό του μια τέτοια ειδωλολατρική ματαιότητα. "Ου ποιήσεις σε αυτώ είδωλον ουδέ παντός ομοίωμα" ήταν η άρνηση του και η απολογία του. Αποφάσισα όμως να πάρω την αμαρτία του στο λαιμό μου. Ο Θεός και η μακαρία ψυχή του ας μου συγχωρέσουν το κρίμα μου. Ένας από τους ωραιότερους τίτλους που αναγνωρίζω στη ζωή μου, είναι ότι παρέδωκα στους μεταγενέστερους τη μορφή του Παπαδιαμάντη.

Με τί δόλια και αμαρτωλά μέσα επραγματοποίησα τον άθλο μου αυτό, το διηγήθηκα, όπως είπα, αλλού. Εκείνο που μου θυμίζουν ζωηρότερα τώρα οι ευλαβητικές γιορτές της Σκιάθου, είναι η ανησυχία του τη στιγμή που τον αποτράβηξα ως την προσήλια γωνίτσα του μικρού καφενείου, για να ποζάρει μπροστά στον φακό μου. Να "ποζάρει" είναι ένας λεκτικός τρόπος. Είχε πάρει μόνος του τη φυσική του στάση απάνω σε μια πρόστυχη καρέκλα, με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος, με το κεφάλι σκυφτό, με τα μάτια χαμηλωμένα, στάση βυζαντινού αγίου, σαν ξεσηκωμένη από κάποιο καπνισμένο παλιό τέμπλο ερημοκλησιού του νησιού του. Αυτή δεν ήταν στάση για μια πεζή φωτογραφία. Ήταν μια καλλιτεχνική σύνθεση, και θα μπορούσε να είναι ένα έργο του Πανσελήνου ή του Θεοτοκοπούλου. Αμφιβάλλω αν φωτογραφικός φακός έλαβε ποτέ μια τέτοια ευτυχία.

Αλλά ό Αλέξανδρος ήταν βιαστικός να τελειώνουμε. Γιατί; Μου το ψιθύρισε, ανήσυχα στο αυτί, και ήταν η πρώτη φορά που τον είχα ακούσει - ούτε φαντάζομαι πως θα τον άκουσε ποτέ κανένας άλλος - να μιλεί γαλλικά:

"Nous excitons la curiosite du public".

Ακούσατε; Ερεθίζαμε την περιέργεια του... Κοινού! Ποιου Κοινού; Δεν ήταν εκεί κοντά μας παρά ένα κοιμισμένο γκαρσόνι του καφενείου, ένας γεροντάκος πού λιαζότανε στην άλλη γωνία του μαγαζιού, καί δυο λουστράκια που παίζανε παράμερα. Αυτό ήταν το Κοινό, πού ανησυχούσε τον Παπαδιαμάντη η "περιέργεια" του. Κι' αυτή ήταν η διαπόμπευση του, που βιαζότανε να της δώσει ένα τέλος,

Η φιλία ενίκησε το ζορμπαλίκι... μου είπε -αντιγράφω τα ίδια του τα λόγια - στο τέλος του μαρτυρίου του.

Μήπως δεν ήταν, στ' αλήθεια, μια πραγματική θυσία που είχε κάνει στη φιλία μου; Μια θυσία της αγιότητάς του στην ειδωλολατρική ματαιότητα των εγκόσμιων.

Και συλλογίζομαι τώρα τις εκατοντάδες των Γάλλων προσκυνητών της εταιρείας Μπυντέ, και των δικών μας του "Οδοιπορικού Συνδέσμου" , που πέρασαν το κατώφλι του ταπεινού του ερημητηρίου, όπου πλανάται τώρα η σκιά του στα γνώριμα καί αγαπητά της κατατόπια της ζωής του και της εργασίας του. Συλλογίζομαι την παράταξη των ναυτικών αγημάτων, που παρουσίασαν όπλα μπροστά στο μνημείο του. Συλλογίζομαι τις στολές, τα ξίφη, τις χρυσές επωμίδες που έλαμπαν κάτω από τον ήλιο του νησιού του, για τη δόξα του. Συλλογίζομαι τους λόγους των επισήμων, τους εθνικούς ύμνους, τα στεφάνια της δάφνης, τις πανηγυρικές κωδωνοκρουσίες, που έπλεξαν με ήχους και χρωματα το εγκώμιο του. Συλλογίζομαι όλα αυτό το δοξαστικό πανηγύρι, και η σκέψη μου πετάει στο «Κοινόν» του ερημικού καφενείου της Δεξαμενής "ένα γκαρσόνι, ένας γεροντάκος, δυο λουστράκια" που ανησυχούσε, τη μακρυνή εκείνη μέρα ο μακαρίτης μήπως "ερεθίση την περιέργεια των". Τι ανησυχία θα είχε νοιώσει τώρα, στα βάθη του ταπεινού τάφου όπου "αναπαύεται εν Χριστώ" ο χριστιανός ποιητής των ταπεινών, από το δοξαστικό αυτό θόρυβο; Καί πόσο θα βιαζότανε πάλι να τελειώσει; Αν σάλεψαν, από μυστικές αύρες, αυτή τη στιγμή, τα κυπαρίσσια του τάφου του, ένας στεναγμός θα βγήκε από το θρόισμα τους. Ένας ήχος, που θα ξαναψιθύριζε τα παλιά του εκείνα ανήσυχα και τόσο συμπαθητικά λόγια, σε μία γλώσσα που την εννοούσαν τώρα, γιατί ήταν δική τους , οι ευλαβητικοί προσκυνητές του της γαλλικής γης:

" Nous excitons la curiosite du public". ]

Γ.Σεφέρης


Σπίτι Α. ΠαπαδιαμάντηΟ Γιώργος Σεφέρης θυμάται μια επίσκεψή του στη Σκιάθο, το 1930:

«Σπίτι του Παπαδιαμάντη. Η γριά αδερφή του έκλαιγε καθώς μας μιλούσε γι’ αυτόν. Λιγνή, ψηλή, μελαχρινή, βυζαντινή ράτσα. Το σπιτάκι καθαρό και ασπρισμένο, μια μεγαλωμένη φωτογραφία του Παπαδιαμάντη κρεμασμένη στον τοίχο στην κάμαρα όπου πέθανε. Από το παράθυρο ως το μικρό σκιαθίτικο τζάμι, ένα στρώμα κατάχαμα σκεπασμένο μ’ ένα κιλίμι. Εκεί πάνω ξεψύχησε (2 Ιανουαρίου), αφού ζήτησε να τον σηκώσουν και να τον καθίσουν κοντά στη φωτιά. Το μόνο βιβλίο του που είδα πάνω στο μικρό τραπέζι, μια φτηνή αγγλική έκδοση (Omnibus) του Σαίξπηρ.»

Πηγή: Γιώργος Σεφέρης “ΜΕΡΕΣ Α΄” Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ

Σ.Ράμφος

« Αν θεωρήσουμε το έργο του ως “παλινωδία”, από το καθιερωμένο λογοτεχνικά μυθιστόρημα στο οποίο μαθήτευσε στο ξεκίνημά του, στο διήγημα, ως έργο ωριμότητας, όπως υιοθετεί ο Στ. Ράμφος, τότε μπορεί να έχουμε ένα ερμηνευτικό σχήμα για την ιδιαίτερη σημασία του χώρου στο έργο του Παπαδιαμάντη. Γιατί ο Παπαδιαμάντης “δεν αφηγείται τα προσωπικά του βιώματα, αλλά ζητεί να υπηρετήσει τις αξίες της ζωής”. Στην αναζήτηση αυτών των αξιών οδηγείται στο διήγημα. Εκεί “οι αξίες προεκτείνουν τις σημασίες”, γράφει ο Στ. Ράμφος. Ο χώρος είναι λοιπόν μία οντότητα με ιδιαίτερη σημασία, στη “Χώρα” του Παπαδιαμάντη, και ο συγγραφέας επιδιώκει να υπογραμμίσει τη σημασία αυτή, να την προεκτείνει μέχρι τη μετατροπή της σε αξία. Τότε συμβαίνει η “μαγική” διεργασία που επισημαίνει ο Ελύτης, η θάλασσα ανάμεσα στα βράχια να έχει ηθική προέκταση.

“Είναι η στιγμή που, [ο Παπαδιαμάντης] αφήνοντας κατά μέρος τα πλάσματα της φαντασίας του, αναζητεί το αληθινό πρόσωπο του κόσμου”. Τότε, συμβαίνει το έργο του να περιγράφει τη ζωή που “σπάζει το φράγμα της φύσεως γινόμενη πνεύμα”. Ποτέ δεν υπονοεί ο Παπαδιαμάντης κατάργηση της φύσης ή υποτίμησή της για χάρη του πνεύματος. Η αρχιτεκτονική των διηγημάτων του Παπαδιαμάντη υπακούει σε έναν ρυθμό, ο οποίος αχρηστεύει την αντικειμενική προοπτική, χωρίς να καταργήσει τη φύση.

Πώς θα μπορούσε άλλωστε να την καταργεί, αφού ο ίδιος ο συγγραφέας έχει υιοθετήσει ως τρόπο ζωής το σχήμα του εγκόσμιου μοναχού, ζώντας σε έναν πραγματικό χώρο, και εν μέσω ενός ασυμβίβαστου ανάμεσα στο σχήμα του μοναχού και τον προορισμό του λογοτέχνη. Μόνο έτσι φαίνεται ότι αισθάνεται ότι μπορεί να υπηρετήσει την πεποίθησή του της ενεργητικής συμμετοχής για το ξετύλιγμα του σύγχρονου πολιτισμού.

Ασφαλώς μία τέτοια θεώρηση για τη σημασία του χώρου στο έργο του Παπαδιαμάντη δεν μπορεί να μη θίξει την αναμενόμενη άλλωστε σχέση του χώρου με τον δίδυμο αδερφό του, το χρόνο. Ποιόν χρόνο όμως; Δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε με τον Στ. Ράμφο όταν αναλύει μια “ιδέα του χρόνου εντελώς διαφορετική από τον φυσικό χρόνο της καθημερινής εμπειρίας που δεσπόζει στη ζωή μας και την οικονομεί, έναν χρόνο ψυχικό, όπου το παρελθόν είναι σημείο προσπελάσεως του παρελθόντος στο μέλλον κι όχι αριθμός”. Ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί το χώρο για τις διαδρομές των στιγμών και συχνά συνδέει κάποιο χαρακτηριστικό του με τη στιγμή της αιωνιότητας, τη στιγμή του δράματος.»

Πηγή: Το έργο του Στέλιου Ράμφου ‘Η Παλινωδία του Παπαδιαμάντη’
Τόμος ‘Τριώδιον’ Εκδόσεις Αρμός 1995

Φ. Κόντογλου

ΠαπαδιαμάντηςΟ Φώτης Κόντογλου, από τους στενότερους πνευματικούς συγγενείς του Παπαδιαμάντη, δοκίμασε να αποδώσει τη μορφή του σε τέσσερα σχέδια.

Το πιο ολοκληρωμένο δημοσιεύθηκε στα 1947. Το σχέδιο αυτό δεν ακολουθεί τη φωτογραφία του Νιρβάνα καθώς ο συγγραφέας εικονίζεται στραμμένος αριστερά και σε θέση που θα μπορούσε να συσχετισθεί με απόδοση ποιητών και υμνογράφων στη βυζαντινή ζωγραφική.

Η τεχνοτροπία δεν είναι η βυζαντινή.



Ν.Εγγονόπουλος

Εγγονόπουλος - Παπαδιαμάντης

Ο Ν. Εγγονόπουλος στα 1953 ­ την εποχή της σουρεαλιστικής του δημιουργίας ­ θα ζωγραφίσει την πιο ολοκληρωμένη, ίσως, προσωπογραφία του Παπαδιαμάντη, που δεν χαρακτηρίζεται τόσο από τη φυσιογνωμική ομοιότητα όσο από τη ζωγραφική μετάπλαση και ερμηνεία.

Δουλεύει με μεταβυζαντινής καταγωγής τεχνική. Δίνει στον Παπαδιαμάντη στάση ανάλογη με του Αποστόλου Πέτρου στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Τον ντύνει χρωματικά με την πορφύρα των Βυζαντινών. Πίσω, η γαλάζια σχηματοποιημένη θάλασσα, οι καφετιοί βράχοι με το λευκό ξωκκλήσι και ο ουρανός με τα σπαθάτα σύγνεφα του Εγγονόπουλου.














Σκίτσο για την εικονογράφηση του διηγήματος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη
‘ Τ’ αερικό στο δέντρο’.

Α.Τάσος

«Ο μεγάλος χαράκτης Τάσος είχε φιλοτεχνήσει δυο ξυλογραφίες, εμπνευσμένες από την φωτογραφία του Νιρβάνα το 1906.  Έχει καταφέρει να τονίσει την φυσιογνωμική πιστότητα, χωρίς βέβαια να γίνεται μια απλή μίμηση, αλλά και την δύναμη που έκρυβε μέσα του ο εξαιρετικά ταπεινός συγγραφέας.»

Πηγή: Φώτα Ολόφωτα
Ένα αφιέρωμα στον Παπαδιαμάντη και τον Κόσμο του
Ε.Λ.Ι.Α.
ΑΘΗΝΑ 2001




Διαβάστηκε 8644 φορές

Σχετικά άρθρα (βάσει ετικέτας)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: Αλέξανδρος Μωραϊτίδης »